Płyn do płukania zabija bakterie potrzebne ciśnieniu

Za tym nawykiem stoi zgrabna logika. Bakterie powodują ubytki. Bakterie powodują chorobę dziąseł. Zatem mniej bakterii musi być lepiej, a płukanka, która zabija prawie wszystkie, musi być najlepsza ze wszystkiego.

Każdy krok w tym łańcuchu brzmi rozsądnie. Ostatni zmierzono i się nie trzyma.

Werdykt: fałsz

Zabijanie większej liczby bakterii w ustach nie zawsze jest lepsze. Szeroko działająca płukanka antyseptyczna nie prowadzi selekcji. Nie odróżni organizmu żłobiącego twoje szkliwo od organizmu z tyłu twojego języka, który zamienia azotany z jedzenia w cząsteczkę wykorzystywaną przez tętnice. Usuwa oba — a druga strata pokazuje się w twojej krwi w ciągu doby ².

To nie czyni płukanek antyseptycznych bezużytecznymi. To czyni z nich leczenie ze wskazaniem, kuracją i punktem końcowym, a nie codzienny rytuał higieniczny.

Co szeroko działający antyseptyk robi ze stałą społecznością twoich ust

Zacznij od najbardziej bezpośredniego pomiaru. Bescos i współpracownicy w Scientific Reports w 2020 roku kazali 36 zdrowym dorosłym płukać usta przez minutę dwa razy dziennie przez 7 dni placebo, a potem powtórzyć identyczny harmonogram przez kolejne 7 dni z 0,2 % chlorheksydyną ¹.

Społeczność nie tylko się skurczyła. Przechyliła się. Firmicutes i Proteobacteria stały się liczniejsze, a Bacteroidetes i Fusobacteria ubyły ¹. A usta, w których zostali ci ocaleni, były chemicznie inne: pH śliny spadło, zdolność buforowania osłabła, a mleczan i glukoza w ślinie wzrosły ¹.

Przeczytaj to ostatnie zdanie powoli, bo odwraca obietnicę. Bardziej kwaśne usta, z mniejszym buforowaniem i większą ilością wolnego cukru, to dokładnie środowisko, do którego zbudowany jest Streptococcus mutans. Tydzień antyseptyku wymierzonego w bakterie próchnicy zostawił po sobie chemię, która im odpowiada.

Pas ruchu, który odcinasz: jak bakterie z języka docierają do tętnic

Ludzkie komórki nie umieją zredukować azotanów do azotynów. Bakterie umieją. Hyde i współpracownicy zeskrobali języki sześciorga zdrowych ochotników, zsekwencjonowali to, co tam żyło, i wskazali 14 kandydujących gatunków redukujących azotany — z czego siedmiu wcześniej w ogóle nie podejrzewano o udział ⁶. Te organizmy siedzą głównie z tyłu języka i podają organizmowi azotyny, które stają się tlenkiem azotu, a ten rozluźnia naczynia krwionośne.

Kapil i współpracownicy sprawdzili, co dzieje się po zamknięciu tego pasa. Dziewiętnaścioro zdrowych ochotników zmierzono przez siedmiodniowy okres kontrolny, a potem płukali usta antyseptykiem na bazie chlorheksydyny przez 7 dni ². Wytwarzanie azotynów w ustach spadło o 90 %, a azotyny w osoczu o 25 %. Ciśnienie skurczowe i rozkurczowe wzrosło o 2–3,5 mmHg, a wielkość wzrostu u każdej osoby szła w parze z wielkością jej własnego spadku azotynów (r² = 0,56, p = 0,002). Efekt pojawił się w ciągu jednego dnia od zaburzenia flory i utrzymał się przez cały tydzień ².

Dwa do trzech i pół milimetra słupa rtęci to u jednego człowieka nie kryzys. W skali populacji to jednak też nie nic — a nikt nie zamierzał tego kupić razem z płynem do płukania ust.

Gdzie dowody kłócą się same ze sobą

To część, którą zwykle się pomija, więc powiem wprost: wynik jest prawdziwy i nie jest jednomyślny.

W badaniu Bescosa ciśnienie skurczowe po chlorheksydynie wzrosło, ale wzrost nie był istotny statystycznie ¹. A Sundqvist, Lundberg i Weitzberg przeprowadzili krzyżowe badanie z losowaniem i podwójnie ślepą próbą u 17 zdrowych młodych kobiet na diecie ubogiej w azotany, płuczących usta trzy razy dziennie przez 3 dni: płukanka faktycznie zablokowała przemianę azotanów w azotyny w ustach, a mimo to azotyny w osoczu, spoczynkowa przemiana materii i ciśnienie ambulatoryjne przez 24 godziny pozostały bez zmian ³.

Szlak jest więc zaburzany niezawodnie. To, czy zaburzenie dotrze do twoich tętnic, zależy najwyraźniej od tego, kto płucze, jak długo i ile azotanów jest w jedzeniu.

Epidemiologia wskazuje ten sam kierunek, nie dowodząc przyczyny. W podłużnym badaniu dorosłych z nadwagą w San Juan obserwowano 945 osób w wieku 40–65 lat przez trzy lata; ci, którzy używali płynu do płukania ust dostępnego bez recepty co najmniej dwa razy dziennie, częściej rozwijali stan przedcukrzycowy albo cukrzycę niż nieużywający, a poniżej dwóch razy dziennie żadnego powiązania nie było ⁴. To powiązanie obserwacyjne u dorosłych z nadwagą. Otwiera pytanie. Nie zamyka go.

Kiedy płukanka naprawdę jest właściwym narzędziem

Teraz druga połowa uczciwości, bo sprawdzanie mitu, które tnie tylko w jedną stronę, nie jest sprawdzaniem mitu. Płukanie antyseptykiem działa — na to, na co działa.

Przegląd Cochrane autorstwa Jamesa i współpracowników zebrał 51 prac i 5345 uczestników. Używana jako dodatek do szczotkowania płukanka z chlorheksydyną dała duże zmniejszenie płytki nazębnej — standaryzowaną różnicę średnich 1,45, z 12 badań i 950 uczestników analizowanych po 4–6 tygodniach, z podobnie dużym zmniejszeniem ponownie po sześciu miesiącach, na dowodach wysokiej jakości ⁵. To realny efekt i dlatego ta płukanka istnieje.

Ten sam przegląd jest równie jasny co do granic. Korzyść przy zapaleniu dziąseł wyniosła 0,21 w skali Gingival Index 0–3 u osób z łagodnym stanem zapalnym — zmianę tę recenzenci uznali za nieistotną klinicznie ⁵. I nie jest darmowa: duży wzrost zewnętrznych przebarwień zębów, standaryzowana różnica średnich 1,07, po 4–6 tygodniach, obok zaburzeń smaku, pieczenia i bolesności błony śluzowej zgłaszanych w uwzględnionych badaniach ⁵. Pięćdziesiąt z 51 prac miało wysokie ryzyko błędu systematycznego ⁵.

Razem daje to profil leku na krótką kurację: po zabiegu na przyzębiu, w okresie, gdy szczotkowanie jest fizycznie niemożliwe, gdy ktoś nazwał problem i nazwał datę końca. To nie jest profil butelki, po którą sięgasz co rano, bo usta czujesz zwyczajnie.

Czego naprawdę potrzebują zwyczajne usta

Usta nie są raną i nie są blatem kuchennym. To zasiedlona powierzchnia, której mieszkańcy dostarczają buforowania kwasu, presji konkurencyjnej wobec organizmów, których nie chcesz, i tego kroku z azotynami, którego twój krwiobieg nie umie wykonać sam ⁶.

Usuwanie mechaniczne — szczotkowanie i czyszczenie przestrzeni międzyzębowych — zdejmuje biofilm z zęba, nie wyjaławiając języka. To rozróżnienie jest całym sporem. Celem nigdy nie było mniej bakterii. Celem były właściwe bakterie, we właściwych miejscach, w liczbie, która im się należy.